Państwowa Inspekcja Sanitarna, we współpracy z międzynarodowymi instytucjami medycznymi, monitoruje sytuację zdrowotną w kraju i na świecie. Podczas ostatniego briefingu prasowego Główny Inspektor Sanitarny, dr n. med. Paweł Grzesiowski, odniósł się do doniesień dotyczących zakażeń hantawirusami na statku wycieczkowym oraz nowego ogniska wirusa Ebola w Afryce. Eksperci jednoznacznie uspokajają: ryzyko dla mieszkańców Polski pozostaje na bardzo niskim poziomie.
– W ostatnim czasie w przestrzeni publicznej pojawia się wiele informacji dotyczących chorób wirusowych. Korzystajmy ze sprawdzonych źródeł informacji i nie dawajmy wiary sensacyjnym nagłówkom oraz wpisom w Internecie – przestrzegł dr Paweł Grzesiowski.
Ognisko hantawirusa na statku m/v Hondius
Sprawa, która w ostatnich tygodniach wywołała poruszenie w mediach, dotyczy pasażerskiego statku m/v Hondius, płynącego pod holenderską banderą z Argentyny do Republiki Zielonego Przylądka. Na początku maja polskie służby sanitarne otrzymały za pośrednictwem WHO zgłoszenie o podejrzeniu ogniska zakaźnego na pokładzie jednostki.
Do tej pory zarejestrowano tam 12 przypadków zachorowań, z czego 3 okazały się śmiertelne. Zakażeni pacjenci przebywają obecnie w szpitalach w Europie oraz RPA. Badania laboratoryjne wykazały, że patogenem odpowiedzialnym za infekcje jest południowoamerykański podtyp Andes – jedyny znany szczep hantawirusa, który potrafi przenosić się bezpośrednio między ludźmi drogą powietrzno-kropelkową.
Służby medyczne zareagowały błyskawicznie. Statek zawinął na Teneryfę, skąd pasażerów ewakuowano specjalnym, dedykowanym transportem sanitarnym do ich krajów pochodzenia. Obecnie jednostka cumuje w macierzystym porcie w Rotterdamie, gdzie przechodzi procedury dekontaminacji. Od kilkunastu dni nie odnotowano nowych zachorowań, a sytuacja jest w pełni monitorowana.
Kapitanem jednostki jest Polak. Jakie są procedury?
Na pokładzie statku znajduje się obywatel Polski, który pełnił funkcję kapitana. Dr Grzesiowski uspokoił, że mężczyzna czuje się dobrze i nie wykazuje żadnych objawów chorobowych. Zgodnie z lokalnymi przepisami, wraz z resztą załogi, został on objęty kwarantanną nadzorowaną przez holenderskie służby medyczne.
Polskie organy, w ścisłym kontakcie z partnerami międzynarodowymi, przygotowują procedury związane z bezpiecznym sprowadzeniem kapitana do kraju. Proces ten odbędzie się w pełnym reżimie sanitarnym zgodnie z wytycznymi WHO oraz Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).
Równolegle, w ramach działań prewencyjnych, polski sanepid objął nadzorem epidemiologicznym 4 osoby polskiego pochodzenia (niebędące pasażerami statku), które mogły mieć potencjalny kontakt z osobą chorą. Osoby te są zdrowe i nie wykazują objawów. Inspektorat przypomina, że nadzór epidemiologiczny opiera się na samoobserwacji i nie ogranicza codziennej aktywności zawodowej czy prywatnej – nie jest to ani kwarantanna, ani izolacja.
Hantawirusy w Polsce i na świecie – czy grozi nam pandemia?
Główny Inspektor Sanitarny przypomniał, że hantawirusy dzielą się na dwie grupy: euroazjatyckie (które występują również w Polsce, ale nie przenoszą się z człowieka na człowieka) oraz amerykańskie. Rezerwuarem wirusa są najczęściej gryzonie (myszy, nornice, szczury), a do zakażenia dochodzi zazwyczaj przez wdychanie pyłu zanieczyszczonego ich odchodami. W Polsce rocznie notuje się kilkanaście takich przypadków – głównie wśród rolników, leśników czy turystów.
W przypadku podtypu Andes transmisja między ludźmi wymaga bliskiego i długotrwałego kontaktu (np. wspólne przebywanie w ciasnym pomieszczeniu czy opieka nad chorym). Wskaźnik reprodukcji tego wirusa wynosi około 2. Dla porównania – wskaźnik dla wariantu Omicron wirusa SARS-CoV-2 w szczytowym momencie wynosił aż 10–20. Z tego powodu WHO i ECDC oceniają ryzyko epidemiczne dla populacji ogólnej jako bardzo niskie – nie ma mowy o zagrożeniu pandemią.
Alert WHO: Wirus Ebola w Demokratycznej Republice Konga
Drugim tematem poruszonym przez GIS jest sytuacja w Afryce Środkowej. Na początku maja WHO otrzymało powiadomienie o nieznanej chorobie o wysokiej śmiertelności w prowincji Ituri (DRK). Dochodzenie potwierdziło, że doszło tam do wybuchu ogniska gorączki krwotocznej wywołanej przez wirus Ebola (szczep Bundibugyo). Przeciwko tej konkretnej odmianie nie ma obecnie zatwierdzonej szczepionki ani leku celowanego.
Z uwagi na powagę sytuacji i dynamikę zakażeń (odnotowano około 600 przypadków, w tym 131 zgonów, co oznacza śmiertelność na poziomie 12%), Szef WHO ogłosił ten stan jako zagrożenie zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym (PHEIC).
Eksperci podkreślają jednak, że lokalne epidemie Eboli w tym regionie świata wybuchają cyklicznie. Choć zagrożenie na kontynencie afrykańskim jest duże, to ryzyko globalne – w tym dla Europy i Polski – ocenia się jako niskie. Prawdopodobieństwo zakażenia się europejskich podróżnych jest minimalne.
WHO nie wprowadziło restrykcji w ruchu pasażerskim, zaleca jedynie kontrole przesiewowe przy opuszczaniu strefy dotkniętej epidemią (exit screening). Główny Inspektor Sanitarny wydał jednak jasną rekomendację dla rodaków: – Osoby podróżujące do Afryki muszą mieć świadomość sytuacji oraz być zaznajomione z wytycznymi. Odradzamy podróże do Demokratycznej Republiki Konga do czasu ustabilizowania się tam sytuacji.
źródło: GIS