Narodowy Instytut Kardiologii ogłosił wyniki badania WOBASZ3, które podsumowuje stan zdrowia sercowo-naczyniowego Polaków po ponad dekadzie od poprzedniej edycji. W ciągu ostatnich 20 lat drastycznie spadła liczba palaczy, a skuteczność leczenia nadciśnienia tętniczego wyraźnie wzrosła. Jednocześnie aż 18 milionów dorosłych zmaga się z nadmierną masą ciała, a niepokojące sygnały metaboliczne pojawiają się u coraz młodszych osób.
Badanie WOBASZ3 to wielkie ogólnopolskie badanie epidemiologiczne prowadzone na podstawie bezpośrednich wywiadów, pomiarów ciśnienia oraz badań laboratoryjnych. Pozwala ono na precyzyjne porównanie obecnego stanu zdrowia Polaków z wynikami pierwszego badania z początku lat 2000. oraz jego kontynuacji sprzed dziesięciu lat.
– Badanie pokazuje, że konsekwentna profilaktyka może realnie zmieniać zdrowie społeczeństwa. Jednocześnie wyniki badania precyzyjnie wskazują obszary, w których potrzebujemy dalszych działań: od zdrowia młodych dorosłych, przez otyłość i zaburzenia metaboliczne, po wcześniejsze rozpoznawanie ryzyka sercowo-naczyniowego – zaznacza Katarzyna Kęcka, podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia.
Przełom w walce z nikotynizmem
Najbardziej spektakularnym sukcesem ostatnich dwóch dekad jest znaczny spadek liczby osób sięgających po tradycyjne wyroby tytoniowe.
- Dwie dekady temu paliło 31% Polaków w wieku 20–75 lat.
- Dziesięć lat temu odsetek ten wynosił 25%.
- Obecnie do palenia przyznaje się już tylko 17% badanych.
Oznacza to redukcję odsetka palaczy niemal o połowę, co stanowi jedno z najważniejszych osiągnięć w ograniczaniu czynników ryzyka chorób układu krążenia w Polsce.
Ponad 18 milionów Polaków z nadmierną masą ciała
Zdecydowanie mniej optymistycznie przedstawiają się dane dotyczące wagi i metabolizmu. Problem nadmiernej masy ciała dotyczy obecnie ponad 18 mln dorosłych Polaków:
- 39% populacji ma nadwagę (wzrost z 34,2% do 37,6% w ciągu 20 lat),
- 21% choruje na otyłość.
Co więcej, zespół metaboliczny – czyli jednoczesne występowanie kilku czynników zwiększających ryzyko chorób układu krążenia i cukrzycy – stwierdzono u 27,6% badanych (ok. 7,6 mln osób).
– Wyniki WOBASZ3 pokazują, że zmienia się profil ryzyka sercowo-naczyniowego Polaków. Badanie wykazało mniejszą częstotliwość palenia, jednak nadmierna masa ciała nadal dotyczy ogromnej części populacji. Nadwaga i otyłość często współwystępują z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami lipidowymi i nieprawidłową gospodarką węglowodanową. Kumulacja tych czynników istotnie zwiększa ryzyko zawału serca, udaru mózgu i niewydolności serca – podkreśla prof. Janina Stępińska, dyrektor Narodowego Instytutu Kardiologii.
Nadciśnienie: postęp w leczeniu, ale wielka luka w systemie
Wskaźniki dotyczące nadciśnienia tętniczego wykazują istotną poprawę:
- Dwie dekady temu problem dotyczył 35,5% populacji, 10 lat temu 39,2%, a obecnie jest to 32,3% (około 11,5 mln dorosłych).
- Farmakoterapię przyjmuje obecnie 7,3 mln osób.
- Odsetek pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem wzrósł z 28,5% do 56,4%.
- Skuteczna kontrola w odniesieniu do wszystkich chorych (zarówno leczenie, jak i osiąganie docelowych wartości) wzrosła niemal dwukrotnie – do 32%.
Mimo to w systemie opieki zdrowotnej nadal pozostaje ogromna luka: około 4 mln osób z nadciśnieniem wciąż nie otrzymuje żadnego leczenia farmakologicznego.
Większym wyzwaniem pozostaje hipercholesterolemia, która od dwóch dekad dotyka ponad połowę Polaków (spadek z 58,4% do 56,3%). Alarmujący jest fakt, że wśród pacjentów po przebytym zawale serca lub udarze mózgu docelowe stężenie cholesterolu LDL (poniżej 55 mg/dl) osiąga mniej niż co piąta osoba.
Młodzi dorośli w grupie ryzyka i „ciche zagrożenia”
Raport WOBASZ3 zwraca szczególną uwagę na niepokojące trendy w grupie wiekowej 20–35 lat:
- Nadciśnienie tętnicze zdiagnozowano już u około 10% młodych dorosłych.
- Narasta problem otyłości brzusznej.
- Objawy bezsenności zgłasza około co dziesiąta osoba.
Wczesne pojawienie się zaburzeń metabolicznych sprawia, że organizm jest przez wiele lat narażony na ich niszczący wpływ, co może prowadzić do rozwoju groźnych chorób sercowo-naczyniowych u osób w pełnym wieku produkcyjnym.
Badanie po raz pierwszy tak szczegółowo pokazało również skalę schorzeń rozwijających się bezwidocznych objawów:
- ok. 900 tys. Polaków żyje z nierozpoznaną i nieleczoną cukrzycą,
- ponad 2,3 mln osób cierpi na przewlekłą chorobę nerek,
- blisko 4 mln osób ma podwyższone stężenie lipoproteiny(a) – uwarunkowanego genetycznie czynnika ryzyka.
Bilans dwóch dekad: mapa wyzwań na przyszłość
Ogólny wskaźnik zdrowia społeczeństwa uległ poprawie – tzw. „Indeks 10 dla zdrowia” wykazał wzrost odsetka osób z dobrym wynikiem z 48,2% do 71,1%. Jednak za tą ogólną poprawą kryje się niepokojąca kumulacja czynników ryzyka związanych ze stylem życia i masą ciała.
– WOBASZ3 dostarczył nam unikatowego zbioru danych o zdrowiu Polaków. Teraz najważniejsze jest zrozumienie zależności między poszczególnymi czynnikami ryzyka i wskazanie tych obszarów, w których możemy najskuteczniej interweniować – wyjaśnia prof. Aleksander Prejbisz z Narodowego Instytutu Kardiologii, główny badacz badania WOBASZ3.
Z kolei prof. Piotr Dobrowolski, pełnomocnik Ministra Zdrowia ds. Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032, podsumowuje: – Aktualne i wiarygodne dane epidemiologiczne są podstawą skutecznej polityki zdrowotnej. WOBASZ3 pozwala precyzyjnie wskazać najważniejsze zagrożenia i grupy, które wymagają szczególnej uwagi. Dzięki temu możemy lepiej projektować działania profilaktyczne i szybciej reagować na niekorzystne zmiany.
Badanie zostało zrealizowane w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032, sfinansowanego ze środków Ministra Zdrowia.
źródło: Ministerstwo Zdrowia
