Nadchodzące lato nie musi pobić rekordów temperatur, żeby boleśnie sprawdzić odporność polskich miast. Po ekstremalnie ciepłym marcu, skrajnie suchym kwietniu prognozy IMGW-PIB są bezlitosne. Samorządy muszą przygotować się na nadchodzący sezon podwyższonego ryzyka, kiedy problemem będzie nie tylko upał, ale kumulacja różnych zjawisk pogodowych. Skutki zmian klimatu są w Polsce coraz mocniej odczuwalne. Z badania Biostat dla Multiconsult Polska wynika, że nawet 85% badanych Polaków doświadcza ich osobiście.
Pierwszy test za nami
Tegoroczna wiosna pokazała, że ryzyko klimatyczne wiąże się nie tylko z temperaturami rzędu 30°C. Według danych IMGW-PIB marzec 2026 był ekstremalnie ciepłym miesiącem. Średnia obszarowa temperatura powietrza w Polsce wyniosła wtedy 6,4°C i była o 3,3 stopnia wyższa od normy z lat 1991-2020. W klasyfikacji od 1951 roku był to trzeci najcieplejszy polski marzec. Jednocześnie suma opadów wyniosła w marcu zaledwie 10,8 mm, czyli o 27 mm mniej niż norma, czyniąc go skrajnie suchym i trzecim najbardziej suchym marcem w historii regularnych pomiarów instrumentalnych [1].
Kwietniowe ochłodzenie nie zmniejszyło skali problemów z wodą. Pod względem opadów sytuacja była w tym okresie alarmująca. Średnia obszarowa suma opadów wyniosła zaledwie 11 mm, czyli tylko 30,2% normy [2]. IMGW-PIB wskazuje, że był to trzeci najsuchszy kwiecień w historii jednolitych pomiarów instrumentalnych w Polsce.
To ważne sygnały przed latem, które zapowiada się jako gorące. Najnowsza eksperymentalna prognoza długoterminowa IMGW-PIB na okres od czerwca do września 2026 r. wskazuje, że w czerwcu, lipcu i sierpniu średnia miesięczna temperatura powietrza w całej Polsce będzie kształtować się powyżej normy wieloletniej z lat 1991-2020 [3]. Prognozowana suma opadów dla tych trzech miesięcy ma się jednak mieścić w zakresie normy.
„Prognozy sezonowe trzeba czytać ostrożnie. Pokazują one najbardziej prawdopodobny kierunek zmian temperatury i opadów względem normy klimatycznej. Oznacza to, że >>cieplej niż zwykle<< nie musi oznaczać ciągłej fali upałów, a >>opady w normie<< nie wykluczają ani lokalnych ulew, ani długich przerw bez deszczu, tym bardziej że sezonowe prognozy opadów są znacznie mniej precyzyjne niż prognozy temperatur” – podkreśla dr inż. Amadeusz Walczak, starszy konsultant ds. ochrony środowiska w Multiconsult Polska, specjalizujący się w opracowywaniu planów adaptacji miast do zmian klimatu. „Lato 2026 r. może zatem być cieplejsze od normy, ale przede wszystkim może być zmienne i dynamiczne: z okresowymi falami upałów, frontami atmosferycznymi, burzami, intensywnymi opadami i chwilowymi ochłodzeniami. To nie jest jeszcze zapowiedź problemów, ale dla miast i tak oznacza sezon podwyższonego ryzyka” – dodaje.
Stres test dla miast
Dla miast problemem nie są dziś bowiem pojedyncze zjawiska pogodowe, lecz ich kumulacja i następstwo. Okresy wysokich temperatur i braku opadów prowadzą do przesuszenia oraz nagrzewania się powierzchni, a późniejsze intensywne deszcze często trafiają na zabetonowaną przestrzeń i przeciążone systemy odwodnienia, które nie są w stanie szybko przejąć nadmiaru wody. W efekcie fale upałów, susze i podtopienia stają się elementami tego samego problemu: zaburzonego obiegu wody i ciepła w mieście. Czy istnieje rozwiązanie tego problemu?
Analizy Multiconsult Polska [4] pokazują, że skutki zmian klimatu w miastach mają bardzo lokalny charakter. W przypadku Rzeszowa, Gdańska i Opola widać zarówno wspólny trend wzrostu temperatur, jak i wyraźne różnice regionalne. W Opolu i Rzeszowie liczba dni gorących, czyli dni z temperaturą maksymalną powyżej 25°C, przekracza nawet 60 rocznie, podczas gdy w Gdańsku utrzymuje się na poziomie ok. 21-24 dni. Różnice dotyczą także opadów i zjawisk ekstremalnych. W ostatniej analizowanej dekadzie sumy opadów w Rzeszowie i Opolu spadły odpowiednio do ok. 564 mm i 550 mm rocznie, podczas gdy Gdańsk stabilizował się na poziomie nieco ponad 600 mm. Jednocześnie Opole osiągnęło w ostatniej dekadzie średnio 275 dni bez opadu w roku, co może świadczyć o rosnącej częstotliwości okresów suchych.
„Nie ma jednej uniwersalnej recepty na odporność klimatyczną miasta, ponieważ zmiany klimatu i ich skutki nie przebiegają identycznie w całej Polsce. Inne trendy i zagrożenia obserwujemy w miastach nadmorskich, inne w centralnej Polsce, gdzie coraz większym problemem stają się susze i deficyt wody, a jeszcze inne w południowej części kraju, potencjalnie częściej narażonej na intensywne opady, wezbrania i gwałtowne zjawiska burzowe. W związku z tym w jednych lokalizacjach priorytetem będzie ograniczanie miejskich wysp ciepła, w innych zwiększanie retencji, przebudowa systemów odwodnienia, rozwój terenów zielonych czy wzmocnienie procedur reagowania kryzysowego” – wskazuje dr inż. Amadeusz Walczak, starszy konsultant ds. ochrony środowiska w Multiconsult Polska.
Skoro każde miasto mierzy się z inną kombinacją zagrożeń, także odpowiedź musi być lokalna, oparta na danych i przełożona na konkretne inwestycje samorządów. Od 2025 r. miasta powyżej 20 tys. mieszkańców mają obowiązek przygotować miejskie plany adaptacji, oparte m.in. na analizie lokalnych zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych. To w nich samorządy powinny wskazać konkretne działania zwiększające odporność miast i ich potencjał adaptacyjny wobec zmian klimatu: jak rozwijać zieleń, zwiększać retencję, zagospodarowywać deszczówkę i ograniczać skutki upałów, suszy czy lokalnych podtopień.
Potrzebę tę dostrzegają nie tylko włodarze miast, ale i sami mieszkańcy. Badania pokazują, że zmiany klimatu są już codziennym doświadczeniem wielu Polaków. Z badania przeprowadzonego przez Biostat na zlecenie Multiconsult Polska w 2025 r. wynika, że aż 85% badanych osobiście odczuwa ich skutki. Respondenci najczęściej wskazują na cieplejsze zimy i bardziej suche lata (73%). Natomiast 48% badanych mówi o gwałtownych zjawiskach pogodowych, takich jak burze, silne wiatry czy powodzie, a 31% dostrzega zmiany w przyrodzie [5]. Samorządy nie stoją zatem przed pytaniem, czy miasta powinny się adaptować. Pytanie brzmi, jak szybko potrafią przełożyć strategie na działania, które ochronią mieszkańców przed skutkami coraz bardziej dynamicznego klimatu.
„Konieczność adaptacji miast to wyzwanie infrastrukturalne, społeczne i finansowe. Fale upałów są ryzykiem dla zdrowia mieszkańców, obciążeniem systemu energetycznego, susza pogarsza warunki zieleni, a intensywne opady ujawniają słabe punkty sieci kanalizacyjnych i przestrzeni publicznych. Dobrze przygotowany plan pozwala ograniczać koszty zanim pojawi się kryzys” – podsumowuje dr inż. Amadeusz Walczak, starszy konsultant ds. ochrony środowiska w Multiconsult Polska.
Multiconsult Polska to multidyscyplinarna firma świadcząca usługi projektowe, nadzorowe oraz doradcze w zakresie projektów technicznych i ochrony środowiska, działająca w następujących branżach: transport i infrastruktura, budownictwo oraz przemysł, w tym sektor ropy naftowej i gazu. Filozofia firmy to utrzymanie najwyższej jakości realizowanych usług, z jednoczesnym zapewnieniem najwyższych standardów etycznych, poszanowaniem środowiska naturalnego oraz utrzymaniem wysokiego standardu bezpieczeństwa i higieny pracy.
[2] https://imgw.pl/charakterystyka-wybranych-elementow-klimatu-w-polsce-w-kwietniu-2026-roku/
[4] https://multiconsult-polska.com/wyzwania-miejskich-strategii-adaptacji-w-obliczu-zmian-klimatu
[5] Badanie Omnibus CATI zrealizowane przez Biostat w dniach 3-7 czerwca 2025 r., na próbie reprezentatywnej n=1001
Źródło informacji: Multiconsult Polska
