Najnowsze dane Urzędu Statystycznego w Olsztynie, opublikowane w raporcie „Stan i ruch naturalny ludności w województwie warmińsko-mazurskim w 2025 r.”, nie pozostawiają złudzeń. Region zmaga się z głębokim kryzysem demograficznym. Pod koniec 2025 roku liczba mieszkańców województwa spadła do poziomu 1 339,5 tys. osób. W ciągu zaledwie dwunastu miesięcy ubyło blisko 10 tysięcy obywateli – to tak, jakby z mapy regionu zniknęło całe małe miasteczko.
Spadek liczby ludności o 0,7% w skali roku to wynik niemal dwukrotnie gorszy niż średnia dla całej Polski (gdzie odnotowano spadek o 0,4%). Co gorsza, odpływ mieszkańców i ujemny bilans dotykają zarówno miast (spadek o 0,9%), jak i obszarów wiejskich (spadek o 0,4%).
Powiat olsztyński jedyną „zieloną wyspą” w regionie
Analizując mapę województwa, gołym okiem widać, że kryzys nie rozkłada się równomiernie. Zmniejszenie liczby ludności nastąpiło niemal we wszystkich powiatach Warmii i Mazur. Procentowo największe spadki odnotowano na północy i krańcach regionu: w powiecie węgorzewskim (o 1,5%) oraz kętrzyńskim i braniewskim (po 1,4%).
Na tym ponurym tle powiat olsztyński jawi się jako absolutny fenomen i jedyny obszar, który zanotował realny wzrost liczby ludności. W 2025 roku liczba jego mieszkańców zwiększyła się o 455 osób (wzrost o 0,3%).
Z czego wynika ten sukces? Powiat olsztyński korzysta z efektu tzw. suburbanizacji – mieszkańcy samego Olsztyna (który jako miasto na prawach powiatu również się kurczy) chętnie przeprowadzają się na jego obrzeża. Tylko w 13 spośród 116 gmin w całym województwie odnotowano wzrost liczby ludności i w większości były to właśnie gminy położone w bezpośrednim sąsiedztwie Olsztyna.
Liderem wzrostów w skali regionu jest podolsztyńska gmina Stawiguda, której populacja w ciągu roku zwiększyła się o imponujące 2,2%. Dynamicznie rosły także inne wiejskie gminy powiatu olsztyńskiego, takie jak Jonkowo i Dywity, notując przyrosty powyżej 1%. Dla porównania, na drugim biegunie w regionie znalazła się gmina Dąbrówno w powiecie ostródzkim, która straciła aż 2,8% mieszkańców.
Pustki na mapie. Region o najmniejszej gęstości zaludnienia
Warmia i Mazury ugruntowały swoją pozycję jako najmniej zaludniony obszar w Polsce. Na jeden kilometr kwadratowy przypadło tu średnio zaledwie 55 osób – dla porównania, średnia krajowa wynosi 119 osób.
Dysproporcje widać wyraźnie, gdy spojrzymy na strukturę osadnictwa:
- Na warmińsko-mazurskich wsiach mieszkają średnio zaledwie 24 osoby na 1~km^2 (w Polsce to 52 osoby).
- Z kolei regionalne miasta są mocno skondensowane – średnia gęstość zaludnienia wynosi w nich 1 273 osoby na 1~km^2, co wyraźnie przewyższa średnią krajową dla miast (929 osób).
Wskaźnik urbanizacji regionu spadł do 58,6%. Co ciekawe, najwyższy odsetek ludności miejskiej spośród powiatów ziemskich ma powiat ełcki (67,2%), z kolei najbardziej „wiejskim” jest powiat nowomiejski, gdzie w miastach mieszka zaledwie 23,8% populacji.
Ponura statystyka: dwa razy więcej zgonów niż urodzeń
Głównym powodem kurczenia się populacji jest zapaść w liczbie urodzeń przy jednoczesnej, stale wysokiej śmiertelności. W 2025 roku w regionie przyszło na świat zaledwie 7 379 dzieci – to dramatyczny spadek o 8,6% w porównaniu z rokiem ubiegłym (w kraju spadek wyniósł 5,4%).
W tym samym czasie liczba zgonów wzrosła do poziomu 14 485 przypadków. W efekcie przyrost naturalny osiągnął ujemną wartość minus 7 106 osób.
Ujemny przyrost naturalny odnotowano we wszystkich powiatach województwa. Najgorzej sytuacja wygląda w powiatach: węgorzewskim (-9,0‰), bartoszyckim (-8,3‰) oraz lidzbarskim (-8,0‰). W skali całego regionu tylko dwie gminy zanotowały dodatni przyrost naturalny: wspomniana już gmina Stawiguda (4,1) w powiecie olsztyńskim oraz gmina Lubawa (0,7) w powiecie iławskim.
Seniorów przybywa, rąk do pracy ubywa
Województwo gwałtownie się starzeje, co wprost uderza w lokalną gospodarkę. W 2025 roku liczba dzieci i młodzieży (wiek przedprodukcyjny) skurczyła się aż o 3,3%, a osób w wieku zdolności do pracy (produkcyjnym) o 0,9%. Równocześnie o 1,7% wzrosła liczba emerytów.
Obecnie na Warmii i Mazurach na każde 100 osób w wieku produkcyjnym przypada aż 71 osób w wieku nieprodukcyjnym. To ogromny wzrost w porównaniu z 2010 rokiem, kiedy wskaźnik ten wynosił o 18 osób mniej.
Małżeński kryzys. Warmia i Mazury krajowym liderem rozwodów
Równie niepokojąco prezentują się statystyki dotyczące trwałości związków małżeńskich. W 2025 roku mieszkańcy województwa zawarli 4,5 tys. małżeństw (spadek o 2,0%). Współczynnik nowych związków na 1000 mieszkańców wyniósł 3,3 i okazał się niższy niż średnia dla kraju (3,6).
Prawdziwą bombą informacyjną są jednak dane o rozstaniach. Sądy w regionie orzekły 2,6 tys. rozwodów (wzrost o 4,5% r/r), z czego blisko 3/4 miało miejsce w miastach.
Współczynnik rozwodów w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (1,9) oraz na 1000 nowo zawartych małżeństw (aż 584 rozwody na 1000 ślubów!) okazał się najwyższym wynikiem w całej Polsce.
Magnes migracyjny: powiat olsztyński i ełcki kontra reszta regionu
Oprócz ujemnego przyrostu naturalnego, trzecim filarem kryzysu są migracje. W 2025 roku z pobytu stałego w województwie wymeldowało się o 2 416 osób więcej, niż się w nim zameldowało.
Aż w 19 powiatach odnotowano ujemne saldo migracji stałej. Najbardziej dramatyczny odpływ mieszkańców zanotował powiat braniewski, gdzie współczynnik salda migracji wyniósł aż minus 7,6 na 1000 ludności.
Dodatni współczynnik migracji wystąpił jedynie w dwóch powiatach: olsztyńskim (wynik aż 6,7) oraz ełckim (0,3).
Na poziomie gminnym krajowym „antyliderem” została gmina Dubeninki w powiecie gołdapskim, gdzie wskaźnik migracji wyniósł minus 22,1 na 1000 ludności – to drugi najgorszy wynik w skali całej Polski. Dla kontrastu, do wspomnianej gminy Stawiguda (powiat olsztyński) napłynęło rekordowe 19,5 osoby na 1000 mieszkańców. Gigantyczne sukcesy osadnicze w powiecie olsztyńskim święci też gmina Jonkowo (18,1), doganiając pod tym względem wiejską gminę Giżycko (18,1) oraz wyprzedzając wiejską gminę Ełk (17,5).
Źródło danych: Urząd Statystyczny w Olsztynie / opracowanie własne na podstawie danych GUS.
